Tại Việt Nam, AI đang trở thành động cơ mới, giải bài toán năng suất lao động và mở ra con đường đưa đất nước vươn mình trở thành một cường quốc công nghệ trong khu vực.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, Việt Nam đã xác định trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong những công nghệ chiến lược then chốt nhằm tạo đột phá về năng suất lao động và thúc đẩy kinh tế số phát triển bền vững. Định hướng này đang tiếp tục được làm rõ trong quá trình xây dựng và hoàn thiện các văn kiện trình Đại hội lần thứ XIV của Đảng, trong đó khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là những trụ cột quan trọng của chiến lược phát triển đất nước giai đoạn tới.
Trí tuệ nhân tạo không còn là một khái niệm xa vời, mà đang từng bước trở thành động cơ mới, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, sản xuất và dịch vụ, đồng thời mở ra dư địa hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam vươn lên nâng cao năng lực cạnh tranh công nghệ trong khu vực và trên thế giới.
Để từng bước hiện thực hóa tầm nhìn đó, Việt Nam đang triển khai các bước đi căn cơ, từ hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng và triển khai chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo, đến việc nuôi dưỡng và phát triển các tập đoàn công nghệ trong nước đủ năng lực làm chủ công nghệ lõi, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, qua đó cụ thể hóa các mục tiêu phát triển lớn trong giai đoạn tới.
Luật Trí tuệ nhân tạo trở thành bệ phóng
Bước ngoặt lớn nhất trong hành trình chinh phục công nghệ của Việt Nam chính là việc Quốc hội khóa XV thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo vào ngày 10/12/2025. Đây là đạo luật đầu tiên của Việt Nam điều chỉnh toàn diện về phát triển, ứng dụng và quản trị trí tuệ nhân tạo, đánh dấu sự trưởng thành trong tư duy quản lý nhà nước trước những biến động không ngừng của công nghệ.
Tỷ lệ tán thành cao khẳng định sự đồng thuận mạnh mẽ về sự cần thiết của một hành lang pháp lý chặt chẽ về lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (Ảnh: P.V).
Luật này không đơn thuần là những quy định khô khan, mà thực chất là một hành lang an toàn giúp các doanh nghiệp tự tin sáng tạo mà không lo ngại về những rủi ro pháp lý tiềm ẩn.
Chia sẻ tại Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam (Viet Nam International Digital Week – VIDW 2025), Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhận định AI cần được dẫn dắt trong một “hành lang hẹp”, giữa 2 thái cực hỗn loạn và kiểm soát, tự do và lo sợ.
“Nhiệm vụ của chúng ta không phải là làm chậm đổi mới, mà là định hướng nó bằng sự khôn ngoan và trách nhiệm. Một nhà nước mạnh cần đảm bảo các giá trị con người được gìn giữ, trong khi một xã hội mở phải khuyến khích sáng tạo và đối thoại. Chỉ khi duy trì được sự cân bằng này, trí tuệ nhân tạo mới có thể phục vụ lợi ích chung”, Bộ trưởng Hùng nhận định.
Điều đó cho thấy Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 được thiết kế theo hướng quản lý để phát triển, bảo đảm cân bằng giữa việc kiểm soát rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Một trong những điểm ưu việt của Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 là phương pháp tiếp cận quản lý dựa trên mức độ rủi ro. Cụ thể, hệ thống trí tuệ nhân tạo được phân loại thành ba mức: rủi ro cao, rủi ro trung bình và rủi ro thấp.
Những ứng dụng có rủi ro cao trong các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, tài chính hay tư pháp sẽ phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về dữ liệu, kiểm định và cơ chế can thiệp của con người.
Ngược lại, những hệ thống rủi ro thấp được tạo điều kiện tối đa để phát triển mà không làm phát sinh các nghĩa vụ không cần thiết cho tổ chức và cá nhân. Cách phân loại minh bạch này giúp các doanh nghiệp biết rõ giới hạn và yêu cầu kỹ thuật, từ đó có kế hoạch đầu tư bài bản và bền vững.
Hành lang an toàn mà Luật Trí tuệ nhân tạo đề ra còn được cụ thể hóa qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, hay còn gọi là sandbox công nghệ. Đây là một chính sách đặc biệt giúp giảm rủi ro và hạ chi phí thử nghiệm cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty khởi nghiệp.
Trong môi trường này, các mô hình trí tuệ nhân tạo mới được phép triển khai thực tế và có thể được miễn trừ một số trách nhiệm pháp lý nhất định dưới sự giám sát của cơ quan nhà nước.
Khi kết quả thử nghiệm thành công, đó sẽ là căn cứ quan trọng để cơ quan chức năng công nhận sự phù hợp và điều chỉnh các nghĩa vụ tuân thủ, tạo đà cho việc thương mại hóa sản phẩm nhanh chóng hơn.
Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 tiếp cận quản lý dựa trên mức độ rủi ro (Ảnh: CNet).
Bên cạnh việc thúc đẩy kinh doanh, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 còn đặt con người làm trung tâm của mọi hoạt động nghiên cứu và ứng dụng. Tại Điều 4 của Luật, nguyên tắc trí tuệ nhân tạo phục vụ con người và không thay thế thẩm quyền, trách nhiệm của con người được khẳng định mạnh mẽ.
Nhà nước cũng nghiêm cấm các hành vi lợi dụng trí tuệ nhân tạo để lừa dối, thao túng nhận thức hoặc gây tổn hại cho những nhóm người dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi.
Sự minh bạch trong việc đánh dấu các nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra như âm thanh, hình ảnh, video cũng là một yêu cầu bắt buộc để bảo vệ quyền lợi của người sử dụng và ngăn chặn vấn nạn giả mạo.
Niềm tin của các doanh nghiệp còn được củng cố bởi hệ thống hạ tầng chiến lược quốc gia và các chính sách ưu đãi tài chính. Luật đã quy định về việc thành lập Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia nhằm huy động nguồn lực hỗ trợ nghiên cứu công nghệ lõi và đào tạo nhân lực chất lượng cao.
Đồng thời, Nhà nước ưu tiên đầu tư vào các trung tâm tính toán hiệu năng cao và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia mở để các doanh nghiệp nội địa có thể tiếp cận nguồn tài nguyên quý giá này với chi phí hợp lý. Tất cả những nỗ lực về mặt thể chế này chính là bệ phóng vững chắc nhất, giúp Việt Nam không chỉ đứng vững mà còn tiến xa trong kỷ nguyên số.
